تا دانش: سال سرمایه گذاری برای تولید
 
مطالب
 
امیدواریم مطالب و محصولات ارزشمندی در اختیار شما عزیزان قرار داده باشیم.

search

راههای نجات انسان در کتاب گیتا (راه های سه گانه گیتا)

توضیحات کوتاه:

آیین هندو مشتمل بر آیین های محلی و سنت هایی اعتقادی و عبادی است، اما نه به گونه ای که چون دینی آسمانی، دارای پیامبری مشخص و آیین عبادی واحدی باشد. به همین سبب نمی توان ...

توضیحات:

آیین هندو مشتمل بر آیین های محلی و سنت هایی اعتقادی و عبادی است، اما نه به گونه ای که چون دینی آسمانی، دارای پیامبری مشخص و آیین عبادی واحدی باشد. به همین سبب نمی توان از این آیین تعریفی دقیق و کامل به دست داد؛ تنها می توان گفت: آیین هندو برآیند اندیشه های گوناگونی است که رهروان هندی را ارضا می کند. لایه های درونی این آیین همانند آیین های دیگر، بسیار متفاوت تر و پر مغزتر از ظاهر آن است؛ گرچه در طول سالیان، دستخوش آشفتگی ها و گرایش هایی چون گوشه گیری و بت پرستی نیز شده است. در میان آیین ها و مسلک های گوناگون جهان، آیین هندو مانند انبان بازرگان شرقی دوره گردی، انباشته از اشیای بسیار زیبای نفیس و عتیقه است. همین ویژگی سبب شده است که این آیین، احساسات دینی و عواطف مذهبی را تا حدی دارا باشد. آنچه در این آیین از اهمیتی ویژه برخوردار است، سنه تنه درمه است. سنه تنه درمه بیانگر حقیقتی تکوینی است که در همه جا و همه چیز حضور دارد. این یک قانون جهانی است و همه ایجاد و ابقا و افنای جهان و جهانیان مطابق این قانون است. گستردگی آیین و سنن عبادی هندوئیسم، موجب پدید آمدن متون فراوانی گشته است. از آن جمله می توان گیتا را نام برد که ششمین کتاب از مجموعه حماسه مهابهاراته است. گیتا در قالب هجده بخش و هفتصد شعر تنظیم گردیده است. این اثر که ترکیبی از آموزه های فلسفی سانکیه، یوگا، و یدانته است، تاثیر فراوانی بر زندگی مذهبی هندیان نهاده است. گیتا نیرویی هدایت کننده و الهام بخش برای مردمان آن سرزمین بوده است، به گونه ای که هیچ کتابی تا این حد بر آنان تاثیر ننهاده بود. رادا کریشنان می گوید: اگر تاثیری که نوشته های مقدس در ذهن مردمان دارد، بتواند میزان و معیار اهمیت آن به شمار آید، باید اذعان و اعتراف کرد که کتاب بهگوت گیتا (ترانه مقدس الهی)، بیش از هر اثر دیگر در اندیشه هندوان جایگزین شده و تاثیر گذاشته است. این کتاب تصویری رمزی و تمثیلی از مسائل معنوی ارائه می دهد و مطالب آن نمایشگر دغدغه های انسانی است که در تکاپوی نجات و حقیقت است. به نظر می رسد که نویسنده جنگ را بهانه ای برای عرضه اندیشه های خود قرار داده است، همان گونه که شاعران و عارفان ایران زمین، افسانه سیمرغ و داستان لیلی و مجنون و قصه خسرو و شیرین و حکایت یوسف و زلیخا را دستاویزی برای بیان افکار و اندیشه های خود قرار داده اند. گیتا نگرشی ژرف از هستی و دنیا در عرفان هندی ارائه می دهد که عبارت از عشق و عمل خالصانه است. این کتاب منبعی موثق و مرجعی اصیل برای شناخت آرا و افکار هندی به شمار می آید. زنر قائل است که هدف گیتا اتحاد انسان با خدا است و مراحل دست یابی به آن مقام عبارت است از رهایی کامل از عوامل دنیوی و دست یافتن به آرامش و سکون. رائو نیز معتقد است، هدف گیتا اتحاد انسان با خداست؛ به این معنا که رهرو واصل، فنا ناپذیر می شود و به سرور و لذت ابدی که همان رستگاری و رهایی است، دست می یابد. رادا کریشنان معتقد است که گیتا اهداف متنوعی دارد. او سه هدف عمده را بر می شمرد: 1) دست یابی به وجود اعلا؛ 2) رسیدن انسان به مقامی که همه عالم را در خدا ببیند؛ 3) رستگاری و نجات. گیتا سه راه عمل، علم (معرفت) و عشق را برای نجات (موکشه) انسان بیان می کند؛ موکشه یعنی آزادی از بازگشت دایمی به جهان فانی و رهایی از تسلسل مرگ و حیات که از آن به سنساره تعبیر می شود. این نجات به موجب اتحاد با خدا و ناخت حقیقت نهایی می شود. کریشنا این سه راه را به همراه مراقبه به آرجونه می آموزد. مراقبه در گیتا یعنی تصفیه باطن و عدم تعلق به محسوسات، رو به سوی حق داشتن، مواظبت از حواس و اندیشه درون، عدم دلبستگی به اعمال و نتایج آن و داشتن حالت مساوی نسبت به دوستی و دشمنی دیگران. به کارگیری یوگا یعنی تمرکز و توجه به نقطه ای برای از بین بردن تموجات ذهنی. بر اساس تعریف پاتانجالی، یوگا یعنی حذف و قطع مراتب نفسانی و ذهنی و عقلانی، یا خاموش نگاه داشتن همه مراتب نفسانی که موجب تشتت و آشفتگی می گردد. برای آن که یوگا به حقیقت نهایی برسد، لازم است مراحل چهار گانه زندگی یک هندو را طی کند: 1. برهماچارین که شامل طلبگی و تحصیل تحمل و معرفت است 2. گریهاستا یعنی یادگیری وظایف قومی و خانوادگی 3. واناستا یعنی اقامت در جنگل و ترک دنیا و تزکیه نفس؛ 4. بهیکشو یا دوره گدایی.

راه های سه گانه گیتا برای نجات انسان
راه های سه گانه ای که در گیتا برای نجات انسان مطرح گردیده است، عبارتند از:

1. نجات از طریق عمل (کرمه یوگا) karma Yoga
رامانوجه معتقد است که روش کردار و عمل، بر روش معرفت مقدم است؛ زیرا روش عمل سرانجام به معرفت خویشتن می انجامند و هر آن که به روش معرفت بپیوندد، ناگزیر باید وظایف شرعی و ضروری خویش را هم انجام دهد. پس از انجام درست این وظایف، انسان به معرفت و روشنایی یقین می رسد. برای رسیدن به غایت نهایی یا نجات در روش عمل، فاعل باید ویژگی هایی را در نظر بگیرد. در فصل چهارم گیتا آمده است: دانایان در فهم عمل و ترک آن ناتوان اند و نمی دانند چه باید کرد و چه نباید انجام داد. ولی من، کرشنا، به تو، آرجونا خواهم گفت. حتی دانایان در حیرانند و نمی دانند که عمل چیست و ترک عمل کدام است. اینک من تو را گویم که عمل چیست تا با دانستن آن از پلیدی ها برهی. باید دانست که چه کار را باید کردن؟ و چه کار را نباید کردن؟ و ترک کار چیست؟ شناختن حقیقت عمل سخت و دشوار است. گیتا در ادامه می گوید: «کسی که رهرو منزل یوگا و طالب تصفیه باطن باشد، عمل یگانه راه اوست».

اقسام عمل در گیتا:
الف) عملی که از سر نادانی انجام شود؛ در فصل هجدهم گیتا آمده است: «عملی که از نادانی و عدم عاقبت اندیشی به جای آورده شود، بی آن که اندازه توانایی شخص یا زیانی که از آن به خود شخص یا به دیگران می رسد مورد نظر قرار گیرد، از «تمس» است.
ب) عملی که به هوس نتیجه یا از روی پندار باشد؛ در همان فصل آمده است: عملی که به هوس نتیجه یا از روی پندار یا به تکلف بسیار انجام شود، از «رجس» است.
ج) عملی که انجام آن تکلیف آدمی است؛ در همان فصل آمده است: «عملی که انجام آن تکلیف آدمی است، اگر بی شائبه دوستی و دشمنی و چشم داشت نتیجه و فارغ از هر تعلق انجام شود، از «ستوه» است».
منظور از عمل در طریقه نجات، همین نوع سوم است که مایه نجات و زمینه نور معرفت در انسان است. عمل زمانی ثمربخش است که فاعل آن از ثمره آن چشم پوشد و دل در گرو حق بندد و با جانی فارغ از تب و تاب به نبرد با اهریمن درون و برون برخیزد؛ که محور همه این امور اخلاص محض است؛ و باید عاری از آز و خشم باشد که گیتا سرچشمه همه گناهان را در این دو می داند. گیتا می گوید: «یوگی یا انسانی که می خواهد به کمال برسد، از این عمل ناگزیر است». در فصل سوم آمده است: با خودداری از عمل، به مرحله فارغ از عمل نتوان رسید. ترک عمل کسی را به کمال نرساند. در واقع هیچ کس نمی تواند حتی یک دم از پرداختن به کار سرباز زند. چه، همه کس به مقتضای خود از عمل ناگزیر باشد. و آن که اعضای خود را از کار باز داشته، دل به اندیشه درباره اشیا و محسوسات مشغول سازد، سرگشته مردی ریاکار باشد. همچنین گیتا برای عمل، شرطی اساسی، مانند دلبسته نبودن به نتیجه آن ذکر می کند، یعنی کار باید برای رضای خدا باشد؛ در غیر این صورت مایه خسران و گرفتاری است. در فصل سوم چنین آمده است: «عمل که نه برای خشنودی خدا باشد مایه گرفتاری است». در فصل چهارم گیتا آمده است: او چون به قصد کاری برخیزد، نه چنان است که طرحی ریخته یا سودی در نظر گرفته باشد. عمل او در آتش علم گداخته و پاک شده است. و دانایان چنین کسی را فرزانه نامند. کسی که هوس ثمره کار فرو گذاشته و به مقام رضای مطلق رسیده، بی نیاز از همه چیز. او اگرچه مدام در کار است، همواره از کار فارغ است. سالک این طریق در متن اجتماع به سر می برد، اما محور اندیشه او کسب رضای الهی است، بدین معنا که دلبسته به پیامد و نتیجه آن نباشد و هیچ چشم داشتی به نتیجه خوب و بد آن نداشته باشد و عمل را چون وظیفه مقدس انجام دهد.

2. نجات از طریق علم (جنانه یوگا)
گیتا، اسارت معنوی انسان را ناشی از جهل و نبود معرفت به حقایق عالم و سرشت خود و عالم خاکی می داند که پیامد آن جز جلوه گری نمودها به جای بود و کثرت به جای وحدت، چیز دیگری نیست. در فصل پنجم گیتا چنین آمده است: علم در حجاب جهل است، و همین است که مایه گمراهی مردمان می گردد. ولی برای کسی که نور معرفت پرده جهل او را دریده باشد، آن نور چون خورشیدی می درخشد و حق را روشن می سازد. عقل او و نفس او حق است. عبادت او و مراد او حق است. و او به زلال معرفت از هر پلیدی پاک گردد. و پس از مرگ دوباره به این دنیا بازگردانده نشود. طریق معرفت به معنای معرفت عقلانی و نیز به معنای طریقت علم و معرفت است. در عرفان هندو، رهرو این طریق باید دو مرحله نفی و ایجاب را بگذراند: اول، رها شدن از قیود نفسانی، شهوات، و تعصب های گوناگون و بی ریشه؛ و دوم، تکرار اذکار و اوراد و تمرکز و مراقبه، تا بتواند بر اندیشه و خرد خود مسلط گردد و به مرز شناخت و اشراق برسد، و این جاست که دانستن همان شدن است و از آن پس، وی قدرت و آرامش می یابد و از متناهی به نامتناهی رسیده، خود بی نهایت می گردد. در چندین فصل از گیتا درباره معرفت سخن به میان آمده است. ابتدا کریشنا درباره اهمیت این راه سخن می گوید که این راز از هر دانشی بالاتر است. در فصل نهم چنین می گوید: تا بدانستن آن از محنت بازگشت به دنیا رهایی یابی. این والاترین دانش ها و راز رازها و پاک ترین پاک ها است که با دریافت مستقیم و بی واسطه حاصل می شود. دانش گرانمایه که آسان به دست آید و چون به دست آمد جاودان بماند. در همین فصل ثمره معرفت را از بین رفتن گناهان می داند؛ یعنی از بین رفتن شک و تحصیل آرامش مطلق. علم در این راه نه به علوم تجربی، بلکه به دانشی اطلاق می شود که بتواند انسان را از اسارت جهل و شهوت و فعل به درآورد. این دانش در نهاد آدمی است؛ اما با صیقل دادن آیینه جان باید آن را کشف کرد تا پذیرای نور شود. برای طهارت روح باید به ریاضت هایی شاق، مثل بازداشتن حواس و تمرکز هوش و مراقبه، در زمره عبادت عابدانه یا عاشقانه پرداخت تا برای سالک درک مستقیمی از ذات که موجب کمال است به دست آید. در غیر این صورت، او دوباره در دایره توالد به این دنیا برخواهد گشت. رازی که گیتا در فصل نهم بیان می دارد، این است: من در جهان گسترده ام. تمامی موجودات در من هستند؛ ولی من در آن جای ندارم. خداوند فقط واقعیتی درونی نیست، بلکه واقعیتی است لایتناهی که ورای همه چیز است. او چون ریشه درخت جهانی، اساس و پایه جمله واقعیت های عالم است؛ بدین سان که خداوند متعال ورای همه اینها و نوعی نفی و سلب تمام صفات ثبوتی است. همچنین در گیتا مطالبی است که از جهاتی به بحث وحدت وجود عرفان اسلامی شبیه است. گیتا می گوید: تمام هستی را حق پر کرده و هستی سرشار از جلوه ها و تجلیات اوست. بر اساس همین بینش، همه در او مستقرند و او محیط است. لذا تمام حمدها و ستایش ها را به خود نسبت می دهد و می گوید ایشان در واقع مرا می پرستند. از دیدگاه گیتا، ویژگی سالکان کوی معرفت عبارت است از این که: اولا هرکاری را برای خدا انجام می دهند؛ ثانیا دارای روحی بزرگ و از کنترل دنیای مادی خارج اند. اینان در تحت طبیعت الهی قرار دارند که کوچک ترین تغییری نمی کند و در میان تحولات بی قرار عناصر همواره ساکن و ثابت می مانند. در فصل ششم گیتا آمده است: «کسی که هوای معرفت یوگا در سر دارد، از مرزهای وداها نیز فراتر می رود». در فصل هفتم آمده است: ارجونه، چهار گروه از نیکوکاران مرا می پرستند: محنت کشیدگان، جویندگان علم، دولت طلبان و عارفان. از این میان، مرد دانش که خود را رام کرده و دل در تاریکی بسته بر دیگران فضیلت دارد. من نزد او بس عزیزم و او نیز نزد من عزیز است. در ادامه این فصل آمده است: «انسان اهل معرفت درمی یابد، آنچه هست همه منم و دل در گرو من می بندد». در فصل نهم گیتا درباره قربانی معرفت چنین سخن به میان آمده است: دیگران نیز که قربانی دانش پیش می آورند و مرا می پرستند، گاهی مرا در همه چیز می بینند، گاهی از همه جدا و گاهی در صورت های مختلف. «قربانی در گیتا به مراتب گوناگون منسوب است. در قربانی، نوعی تکامل وجودی و قوس صعودی برای وصول به واقعیت دیده است که از قربانی مادی تا قربانی علم و معرفت، انسان مدارج و مراتب عروجی وجودی را می پیماید، و این سیر تکامل معنوی که در جهت طولی مراتب وجود، منعکس گردیده، از لحاظی نیز گرایش تدریجی قربانی به واقعیت های درونی است و غایت آن اتحاد و وصال با ذات نامتناهی برهمن است».
(ادامه دارد...).

منابع
گیتا یا سرود خدایان- ترجمه علی موحد- انتشارات خوارزمی- ص فحه 45-44
جلال الدین آشتیانی- عرفان گنوستی سیزم، میستی سیزم- شرکت سهامی انتشار- ج 4- ص فحه 239
داریوش شایگان- ادیان و مکتب های فلسفی هند- انتشارات امیرکبیر- صفحه 295- ص فحه 302- ج 1- ص فحه 322
ک. سن- هندوئیسم- ترجمه ع. پاشایی- انتشارات فکر روز- صفحه 101- صفحه 106 و 208
جلال نائینی- هند در یک نگاه- انتشارات شیرازه- ص فحه 413
سیدعلی محمد نقوی- سیری در اندیشه معاصر هند و دورنمای فلسفی آن- ج 1، صفحه 867- 868، ج 2- ص فحه 912
مصطفی فرهودی- فصلنامه هفت آسمان- شماره 11- مقاله راه نجات در گیتا فرهودی
سایر اطلاعات:
کد مطلب: pe80
وضعیت مطلب: فعال
گروه اصلی: مذهبی     زیرگروه: اصول اعتقادی

دفعات بازدید: 5     محبوبیت: 4   (کمترین=0 و بیشترین=5)    تعداد شرکت کننده در نظر سنجی مجبوبیت: 
تاریخ ثبت: 1401/10/12 ب.ظ 10:13:30


لینک صفحه ی مطلب: https://tadanesh.ir/t?c=pe80


هم گروهی ها
image
پیشینه تاریخینخستین فردی که در شرق به بررسی مقایسه ای عرفان اسلامی و هندویی پرداخت و توجه ویژه ای در این خصوص داشت، دانشمند جامع، مرحوم «ابوریحان بیرونی» می باشد که ...


image
نام قدیم آیین هندو، برهمایی، برگرفته از برهما، نام خدای هندوان بود؛ و هندوئیسم شکل تکامل یافته ی آنیمیسم است. به همین دلیل بنیان گذار آن شناخته شده نیست آیین باستانی ...


image
حقیقت معاد این است که، روح پس از مفارقت از بدن، به مسیت الهی، بار دیگر به همان بدنی که با آن زندگی می کرد، باز می گردد تا پاداش و کیف اعمال دنیوی خود را در سرای دیگر ...


image
آئین سیر و سلوک و ریاضتهای عرفانی بر همگان روشن است که عرفان بیش از آنکه نظری، نگرشی و علمی باشد، عملی و عینی است، شیخ محمود قیصری به نقش عرفان علمی در عرفان عملی نیز ...


image
دین جاینی و پاسخ به چالش های مدرنیتهدین جاینی نیز، همانند تمام سنن دینی دیگر، با داشتن جهان بینی ای نه بر پایه اصول غربی تردید و تحقیق علمی پس از عصر روشن گری و تنویر، ...


image
این قوم نیز فرهنگ دینی مکتوب دارد و تعداد 39 کتاب دینی به آنان نسبت داده اند. نام کلی متون مقدس دین جینی آگمه ها (فرایض) و یا سیدهانتاها (ذخایر) است. قسمت اول کتاب قانون ...


image
پیدایش نخستین عوامل دین از این اندیشه ها و مشتی اندیشه های همانند آنها، نخستین عوامل دین پدیدار شد. هر چه دامنه ی زبان گسترده تر می شد، بیشتر امکان شدت یافتن و تکمیل ...


image
یونان شبه جزیره کوچکی در جنوب شرقی اروپا است که از گذشته های دور مرکز هنر، فرهنگ و اندیشه بوده است. این کشور در زبانهای اروپایی (Greece) خوانده می شود و کلمه عربی اغریق از ...


image
نظام حکومتی که در سده ی ششم و پنجم و چهارم پ. م. در یونان رو به پیشرفت گذاشت همانا دموکراسی بود. مفهوم دموکراسی یوناندر آن هنگام دموکراسی عبارت بود از حکومت به دست عموم ...


image
در سال 447، ایکتینوس، به یاری کالیکراتس و تحت نظارت فیدیاس و پریکلس، بنای معبد جدیدی را برای آتنه پارتنون آغاز کرد. وی، در انتهای غربی عمارت، برای دختران کاهنه آتنه ...