تا دانش: سال سرمایه گذاری برای تولید
 
مطالب
 
امیدواریم مطالب و محصولات ارزشمندی در اختیار شما عزیزان قرار داده باشیم.

search

نظریه ابن سینا در تعریف لذت و مباحث مربوط به آن

توضیحات کوتاه:

حسین بن عبدالله بن سینا مباحث با ارزشی را درباره دو پدیده لذت و الم در بعضی از تألیفات خود آورده است که شایسته دقت و بررسی فراوانی است. ابن سینا در کتاب اشارات مسائلی ...

توضیحات:

حسین بن عبدالله بن سینا مباحث با ارزشی را درباره دو پدیده لذت و الم در بعضی از تألیفات خود آورده است که شایسته دقت و بررسی فراوانی است. ابن سینا در کتاب اشارات مسائلی را پیرامون لذت و الم مطرح نموده است که فیلسوفان و حکماء و عرفای بعد از او اهمیت شدید به آنها قایل شده اند.
ابن سینا در تعریف لذت چنین می گوید:
"لذت عبارت است از دریافت و نائل شدن به وصول به چیزی که در نزد درک کننده کمال و خیر است از آن جهت که کمال و خیر است و الم عبارت است از دریافت و نائل شدن به وصول به چیزی که در نزد درک کننده شر و آفت است."
این تعریف چنان که می بینیم جامع مشترک انواع لذت و الم و اصناف آن دو می باشد و از همین جهت می توان گفت: بر اکثر تعاریفی که پیش از ابن سینا و بعد از او درباره دو پدیده مزبور گفته شده است برتری دارد. با این حال دو مسأله مهم درباره تعریف فوق وجود دارد که لازم است مورد تذکر قرار بدهیم:
مساله یکم: آیا این تعریف برای ما ماهیت احساس لذت را ارائه می دهد یا اینکه عامل احساس لذت را؟ به نظر می رسد لذت محصول و نتیجه درک و دریافت چیزی است که در نظر درک کننده کمال و خیر است نه عین آن درک و دریافت.
مساله دوم: آیا هر کسی که چیزی که در نظر او خیر و کمال است دریافت و به وصول به آن نائل شد حتما و بالضروره باید لذت به آن معنی که ما در زندگی خود طعم آن را می چشیم به وجود بیاورد؟ انسان عارف در آن هنگام که در ابعاد روحانی بسیار عالی قرار می گیرد نه تنها لذت از دیدگاه عقلی و وجدانی او ناپدید می گردد بلکه اصلا «خود طبیعی» او که لذت و سودجویی هدف اعلای آن است چنان از فعالیت می افتد که گویی اساسا خود طبیعی برای او وجود ندارد و آنچه که برای او قابل درک است یک شهود عالی کمال مطلق است که خدا است جل شأنه، چه رسد به احساس لذت که از خمیدن بر روی خویشتن پدیدار می گردد. کسی که در جستجوی لذت است و به آن عشق می ورزد مسلم است که به دور خویشتن طواف می کند آن خویشتن که وقتی قبله آدمی قرار می گیرد نخستین حقیقتی که از درون او ناپدید می گردد اشعه انوار الهی است. برای قابل درک ساختن صعود (گام گذاشتن) به «فوق لذت» تحول «خود طبیعی» به «من اعلای انسان- الهی» که در اصطلاح قرآن مجید نفس مطمئنه از آن تعبیر شده است اولین گام ضروری است.
با حرکت برای قرار گرفتن در جاذبیت ربوبی است که احساس لذت تدریجا جای خود را به ابتهاج (شکوفایی) می دهد
شخص سالک در مسیر حرکت به سوی کمالات والا از آنجا به قرار گرفتن در جاذبیت کمال ربوبی، به طور تدریجی با لذتی که در آغاز حرکت برای سالک هدف اعلا تلقی می شود وداع می کند تا آنجا که من عالی خود را کم کم از هدف بودن لذت نجات می دهد. به این ترتیب که تا مدتی اگر سلوک ادامه پیدا کند همزمان با پیشرفت در مراحل سلوک مانند سایه همراه سالک می گردد که گاهی لذت مورد احساس قرار می گیرد و گاهی توجهی به آن نمی شود. و سپس به کلی ناپدید می گردد و جای خود را به ابتهاج و انبساط فوق لذت های معمولی می دهد.
یکی از جالب ترین پدیده هایی که در این حرکت شخص سالک آن را در می یابد این است که هرچه او در حرکت به سوی کمالات پیش می رود این حقیقت را شهود می کند که پیشرفت به طرف ابتهاج و انبساط فوق لذت از متن ذات من اعلای او بر می خیزد نه اینکه آن پیشرفت از یک عامل خارجی به من اعلای سالک اضافه می شود. ای کاش مربیان بشریت این حقیقت عظمی را به انسانها تعلیم داده و آنان را برای وصول به دریافت چنین حقیقتی توجیه و تحریک نمایند ای کاش چنین باد. این همان جمله مورد توصیه همه حکماء و عرفا و مذهبیون وارسته تاریخ است که می گویند:
"مت بالازاده تحیی بالطیعه؛ با اراده و اختیار غرایز حیوانیت را مهار کن و از این راه خود طبیعی را به من (من عالی انسانی) مبدل بسازد و با طبیعت آن (من عالی) که جاودانگی در ابدیت است به حیات حقیقی گام بگذارد."
انقسام لذت و الم از دیدگاه ابن سینا به حیوانی طبیعی، عقلی و روحانی
"برای ما شایسته نیست سخن کسی را بشنویم که می گوید: (اگر ما در موقعیتی قرار بگیریم که در آن نخوریم و نیاشامیم و ازدواج نکنیم، چه سعادتی برای ما وجود دارد؟) کسی که چنین سخنی را می گوید، باید او را بینا ساخته و به او گفته شود: ای بینوا، شاید حالیکه برای فرشتگان و مافوق آنها وجود دارد لذیذتر و ابتهاج انگیزتر و ملایم تر از حال حیوانات است بلکه اصلا چه نسبتی قابل اعتنا مابین آن دو قابل تصور است!!!"
سپس ابن سینا این بحث را با این سخنش تکمیل می کند که:
گاهی خیر و شر با مقایسه با موارد مختلف می شود چیزی که در موقع میل و اشتها خبر است مانند طعام ملائم و لباس مناسب است و چیزی که در هنگام غضب خیر است پیروزی است و آنچه که در نزد عقل خیر است و گاهی با یک اعتبار حق است و گاه دیگر و با اعتباری دیگر، زیبایی است. و در مقوله عقلیات مورد سپاسگزاری شدن و فراوانی مدح و تکریم و ستایش است و خلاصه همت ها و مقاصد عقلاء گونه گون است.
ابن سینا در وهم و تنبیه یکم با شرحی مبسوط تر چنین می گوید:
"در ذهن بعضی از مردم عوام که در توهم غوطه ورند چنین سبقت کرده است که لذات نیرومند و مسلط بر انسان همان لذات حسی است و غیر از آنها لذات ناچیز و همه آنها خیالات غیرحقیقی است. ممکن است بعضی از این اشخاص ممیز را آگاه ساخته و به او گفته شود: آیا از جمله بهترین لذایذ که شما توصیف می کنید منکوحات (ازدواج و هم خوابگی با زنها) و خوراکی ها و اموری از همین قبیل نیست؟ در حالی که شما می دانید که گاهی شخص پیروزمند ولو در امور پست مانند شطرنج و نرد با عام و مساله جنسی رویاروی می شود آن را برای لذات پیروزی وهمی دور می اندازد و گاهی برای انسانها عفیف و طالب ریاست طعام و مساله جنسی در نزد زیردستانش عارض می گردد او با داشتن بدن سالم از آن لذایذ رویگردان می شود به جهت مراعات حشمت و جلال خود پس مراعات حشمت و آبرو لذیذتر و مقدم تر است از لذایذ طبیعی فوق... و هم چنین شخصیت های بزرگ گرسنگی و تشنگی را برای حفظ ابرو مقدم می دارند و مرگ و سختی های شدید را در مواقع گلاویزی با هماوران و مبارزان حقیر می شمارند."
ابن سینا تا اینجا درباره اثبات دو نوع لذت مطالبی را بیان کرد. اکنون می پردازیم به نظریه او درباره لذت روحانی که عالی ترین لذایذ است او می گوید:
عارفانی که به مقام تنزیه و تهذیب رسیده اند در آن هنگام که کثافت ارتباط با بدن مادی آنان از بین رفت و از اشتغالات و علایق مادیات تاریک رها شدند؛ با کمال خلوص رو به عالم قدس و سعادت می برند و با دریافت کمال اعلا به اهتزاز نشاط روحانی توفیق می یابند و برای آنان لذت عالی دست می دهد.

منابع
محمدتقی جعفری- پیام خرد- صفحه 39-43
سایر اطلاعات:
کد مطلب: t19cc
وضعیت مطلب: فعال
گروه اصلی: آموزشی     زیرگروه: عمومی

دفعات بازدید: 5     محبوبیت: 4   (کمترین=0 و بیشترین=5)    تعداد شرکت کننده در نظر سنجی مجبوبیت: 
تاریخ ثبت: 1401/10/13 ب.ظ 10:19:30


لینک صفحه ی مطلب: https://tadanesh.ir/t?c=t19cc


هم گروهی ها
image
گریه کودک، نخستین صدائی است که طفل تولید می کند و از این طریق موفق می شود که دیگران را به سوی خود جلب نماید. اینکه آیا گریه در حین تولد نشانه ارتباط طفل با والدین و ...


image
حساسیت، کم ظرفیت بودن – زود رنج بودن و...... با همه جنبه های زیان بخشی که برای آن قائلند دارای فواید و مزایای است. از جمله اینکه آدمی را به تعهدات خود پایبند کرده و به ...


image
از حالات و رفتار غیرمتوقعانه ای که در برخی از کودکان و زمانی هم نوجوانان دیده می شود حالت سردی و بی تفاوتی است. اینان در شرایط و موقعیتی هستند که نسبت به وضع خود بی ...


image
کودکانی که دچار حالت سردی و بی تفاوتی هستند در برخورد با افراد و با مسائل و مشکلات مواضع ویژه ای اتخاذ می کنند که ما ذیلا به برخی از آنها اشاره می کنیم: 1- در برخوردها و ...


image
شرایط کودکانی که به اختلالات عاطفی مبتلایند، به گونه ای است که امکان تداوم آن از نظر حفظ سلامت و امنیت کودکان نیست. باید هر چه زودتر در این رابطه اقدام گردد. این حالات ...


image
کودکان از زمانی به راه می افتند و مخصوصا از زمانی که سخن گفتن را حتی به صورت ناقص فرا می گیرند قادر می شوند که تدریجا مستقل بار آیند. اصولا برای استقلال نسبی کودک همین ...


image
تحریف یعنی چه؟ تحریف در زبان عربی از ماده حرف است، یعنی منحرف کردن چیزی از مسیر و وضع اصلی خود که داشته است یا باید داشته باشد. به عبارت دیگر تحریف نوعی تغییر و تبدیل ...


image
شاعر اهل بیت علیهم السلام در قرن پنجم هجری المؤید فی الدین، داعی الدعاه هبه الله بن موسی بن داود شیرازی؛ مرد علم و ادب، با آنکه اصلا ایرانی و از اهل شیراز بوده است، از ...


image
حسان ابن ثابت، شاعر اسلام وقتی که حسان دین مبین اسلام را پذیرفت و مسلمان شد، دفاع از این آیین و مبارزه با یاران قدیم خود که هنوز به اسلام ایمان نداشتند را سرلوحه کار ...


image
شعر از قدیم ترین آفریده های روح بشری است برای نه تنها بیان، بلکه القای احساس و درک و تلقی. انسان روزی که خواست سخن را به رسالت بفرستد شعر را اختراع کرد. در حقیقت شعر را ...